نشاء گیاهان دارویی

کاشت گل محمدی

احداث مزرعه اقتصادی گل محمدی

مقدمه:

ایرانیان از نخستین کسانی هستند که از گذشته های دور به ویژگی های خوراکی و درمانی گل محمدی پی برده اند. طبق اسناد بین المللی، مبداء تولید گلاب، ” ایران” و مبداء تولید اسانس گل محمدی و عصاره گل برگ های تازه، ” یونان” ذکر شده است

گل محمدی با نام علمی Rosa damascene از مهم‌ترین انواع گل‌های رز در دنیا و از مشهورترین گیاهان در تاریخ باغبانی است. این گل به علت داشتن رایحه فوق‌العاده و تنوع ارقام، در بسیاری از مناطق دنیا کشت می‌شود.

ایران از قدیمی‌ ترین کشورهای تولید کننده گلاب در جهان به ‌شمار می رود و سابقه تولید آن به بیش از ۲۵۰۰ سال قبل برمی‌گردد.

درحال حاضر گل محمدی در کشورهای بلغارستان، ترکیه، ایران، هند، اوکراین، آمریکا، کانادا، فرانسه، انگلستان و ژاپن کاشت و برداشت می شود که چهار کشور اول جزو پیشگامان تولید گل محمدی در جهان می باشند.

عطر گل محمدی ایران، به سبب شرایط اقلیمی از مرغوبیت خاصی برخوردار است؛ ولی از آنجائی ‌که میزان تولید آن کم بوده و بیشتر در داخل کشور مصرف می‌شود، از شهرت جهانی کمی برخوردار است.

کشت گل محمدی در کشورمان بطور عمده در استان‌های فارس، کرمان، اصفهان و آذربایجان شرقی انجام می‌شود. این استان‌ها به ترتیب مقام‌های اول تا چهارم سطح زیرکشت گل محمدی را در ایران به خود اختصاص داده‌اند.

از نظر میزان تولید در واحد سطح، استان اصفهان بالاترین رتبه را در بین این چهار استان دارد و از نظر تولید، استان‌های اصفهان و کرمان به ترتیب مقام‌های اول و دوم را دارا هستند.

> کاربرد گل محمدی در صنایع غذایی، داروسازی و عطرسازی <

سازگاری گل محمدی

گل محمدی نسبت به شرایط محیطی سازگاری خوبی دارد. از شاخص‌ترین صفات گل محمدی (به‌خصوص گل محمدی دیم) بقاء و سازگاری آن نسبت به خشکی است در برخی از مناطق کشور گل محمدی طی سال تنها یک یا دو بار آبیاری می‌شودو حتی گل محمدی در کوهستان های شهرستان داراب به صورت دیم کشت می شود. باتوجه به میزان بارندگی کم در منطقه (حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلی متر) که آن هم به طور عمده در زمستان ها رخ می‌دهد می‌توان نتیجه گرفت که این گیاه مقاومت خوبی نسبت به خشکی از خود نشان می‌دهد، گرچه کاهش عملکرد اقتصادی در آن به صورت چشم گیر مشاهده می شود.

گل محمدی در مزرعه

علاوه بر این، گل محمدی نسبت به شرایط نامساعد محیطی ازقبیل شوری،سرما و فقر مواد غذایی خاک نیز سازگاری مناسبی دارد. با این حال، پاسخ این گیاه به حاصل‌ خیزی خاک، آبیاری منظم و کود دهی، بسیار مثبت می باشد. بطوری که هر ساله برداشت گل تر ۸ تن در هکتار از برخی مزارع نمونه اطراف اصفهان در حال انجام می باشد.

> جهت انجام آنالیز تخصصی آب و خاک مزرعه و ارائه برنامه تغذیه گیاهی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

نیازهای اساسی گل محمدی

 آب:

آب از جمله عوامل مؤثر در تولید اقتصادی گل محسوب می شود. درختچه‌های گل محمدی به شرایط کم آبی بسیار مقاوم هستند. از طرفی آبیاری گلستان‌ها در زمان غنچه‌دهی و گل‌دهی بسیار مهم است و باعث افزایش محصول می شود. آبیاری گلستان‌های گل محمدی به‌ صورت سطحی یا غرق آب و قطره ای انجام می‌شود. به طور معمول ، طی فصل رشد هر ۱۵ روز یکبار آبیاری انجام می شود. در یک‌ مقایسه ای میان دو روش آبیاری سطحی و قطره‌ای مشخص شد که؛ آبیاری قطره‌ای ضمن ۶۲ درصد صرفه جویی نسبت به روش سطحی، باعث افزایش عملکرد ۶۵ درصدی گل را به دنبال دارد.

بارندگی با توزیع مناسب به علت عدم ایجاد استرس در گیاه، برای تولید گل و اسانس بیشتر، خصوصاً در بهار و اوایل تابستان بسیار مهم است.

خاک:

از نظر نوع خاک، کاشت این گیاه در زمین‌های سنگین دارای بافت متوسط و در کوهپایه‌های دارای سنگریزه زیاد، سنگلاخی و فقیر موفق بوده است.

گلستان‌های موجود در ارتفاعات و شیب‌های شمالی، در مجموع از نظر کمی و کیفی، محصول بهتری تولید می کنند. در مناطق کوهپایه ‌ای که در آنها امکان کشت بسیاری از گیاهان زراعی محدود است، این گیاه می تواند به عنوان یک گیاه راهبردی و اقتصادی مورد توجه قرار گیرد.

> جهت انجام آنالیز تخصصی آب و خاک مزرعه و ارائه برنامه تغذیه گیاهی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

دما:

در بهار از جوانه‌های جانبی شاخه‌های یک‌ ساله ساقه مولد گل بوجود می آید. اختلاف دمای ۴-۳ درجه سانتی‌گراد شب نسبت به روز، برای تشکیل جوانه‌ی گل بسیار مهم بوده و برای گل‌ انگیزی، خواب زمستانه ضروری است.

درجه حرارت درحدود ۲۰-۱۵ درجه سانتی‌گراد برای غنچه‌دهی لازم است. درجه حرارت زیاد و بادهای گرم و خشک، باعث رسیدن و باز شدن پیش از موعد گل‌ها و کاهش دوره گلدهی و کم شدن ترکیبات اسانس گل می شود.

درجه حرارت ۱۵-۵ درجه سانتی گراد، تعداد گل های دارای اسانس خوب را تضمین می کند.

درجه حرارت بسیار کم بعد از بیدار شدن گل محمدی ( در فصل بهار ) در شب مانع گلدهی می شود و حرارت بالای ۲۰ درجه سانتی گراد، سنتز و تولید اسانس را افزایش می دهد.

در مراحلی از رشد، (بعد از بیدار شدن گل محمدی در فصل بهار) درختچه های گل محمدی به یخبندان حساس هستند، به طوری که یخبندان در هنگام تشکیل جوانه گل یا رشد رویش اولیه، باعث خسارت می شود. به طور عمده قسمت های بالغ گیاه، به سرما و یخبندان مقاوم است. در نواحی دارای زمستان سخت و یخبندان، هرس باید خیلی زود انجام شود. بوته هایی که در اثر سرمای شدید زمستان یا یخبندان دیررس بهاره صدمه می بینند، به ندرت گل کافی را در آن سال تولید می کنند.

رطوبت و باد:

رطوبت نسبی ۷۰ درصد، به تشکیل اسانس کمک می کند.

بارندگی در زمان غنچه دهی، باعث خسارت به گل و کاهش محتویات اسانس می شود.

دوره های آفتابی طولانی، گلدهی را تحریک می کند، اما وجود دوره های گرم و خشک در طول گلدهی، به سرعت محتویات اسانس را کم می کند.

بادهای شدید، از لحاظ فیزیکی به گل صدمه زده و بادهای سرد، خشک و گرم باعث کاهش اسانس گل می شود.

 

نیازهای غذایی (کود دهی و تغذیه گیاهی)

گل محمدی نیازمند مواد غذایی و برنامه غذایی طولانی مدت می باشد. آنالیز برگ، روش قابل توصیه ای است که میزان مواد غذایی قابل دسترسی را تعیین می کند.

برنامه غذایی گل محمدی با توجه به آنالیز آب و خاک و میزان مواد غذایی در دسترس گیاه تعیین می گردد.

بطور معمول مصرف کود دامی کاملاً پوسیده، پیش از احداث گلستان و به ‌صورت جایگزینی در گودال به مقدار ۲۰-۱۰ تن در هکتار ضروری است. همچنین دادن کود دامی به مقدار ۱۰ تن در هکتار بعد از هرس گلستان‌ها، مفید است.

> جهت انجام آنالیز تخصصی آب و خاک مزرعه و ارائه برنامه تغذیه گیاهی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

نور

نور مستقیم خورشید جهت رشد گیاه ضروری می باشد و سایه اثر خوبی بر گل‌دهی ندارد. از سوی دیگر با توجه به اثر منفی گرمای خورشید بر میزان عملکرد اسانس و مواد فنولیک گل محمدی، برداشت محصول مزرعه باید بصورت روزانه و پیش از ظهر انجام شود.

ارتفاع از سطح دریا

گلستان‌های موجود در ارتفاعات و شیب‌های شمالی، در مجموع از نظر کمی و کیفی محصول بهتری تولید می کنند. در مناطق گرمسیری، کشت گل محمدی فقط در ارتفاعات بالاتر موفق بوده است.

این گیاه در ارتفاع ۱۶۰۰ متری اصفهان و تا ارتفاعات بیش از ۲۳۰۰ متر نیز رشد خوبی دارد. مناطق تولید انبوه آن به طور عمده در ارتفاعات بیش از ۱۹۰۰ متر واقع است. اسانس گل ها در ارتفاعات بالاتر، از کیفیت بیشتری برخوردار است.

آماده سازی زمین و کاشت گل محمدی

یکی از مهم‌ترین عملیات پیش از شروع کشت گل محمدی، شخم عمیق است. شخم ، لایه‌های فشرده‌ای را که باعث محدود شدن رشد ریشه می شوند، می‌شکند . کاشت به شیوه دستی انجام می‌شود و فواصل ردیف‌ها و بوته‌ها بستگی به اهداف کاشت دارد.

حذف علف های هرز و جلوگیری از رشد آنها به عنوان یک عامل بسیار مهم به منظور افزایش عملکرد گلستان های گل محمدی می باشد و بهترین روش جهت حذف آنها، روش مکانیکی به وسیله تراکتور می باشد. از اینرو بسیار مهم است که فاصله بین ردیفهای گل محمدی به نحوی در نظر گرفته شود که امکان تردد تراکتور بین ردیفها وجود داشته باشد.

از طرف دیگر شخم سطحی بین ردیفها در گلستانهای گل محمدی علاوه بر حذف علفهای هرز، موجب جذب بالای آب باران و هدایت آن به طرف ریشه ها و افزایش رشد گلها می شود.

محصول گل محمدی

حداقل فاصله برای بین ردیفها سه و نیم متر و فاصله پیشنهادی آن ۴ متر می باشد. می توان ردیفهای آن را با توجه به سیستم آبیاری، توسط نهر کن با عرض کم و بوسیله تراکتور ایجاد نمود. کاشت گل محمدی به روش دستی و داخل نهرها انجام می شود. فاصله بین هر دو بوته داخل ردیف یک تا یک و نیم متر می باشد.

> جهت خرید پاجوش سالم یا قلمه ریشه دار با کیفیت گل محمدی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

کاشت گل محمدی و احداث مزرعه

احداث گلستان گل محمدی از طریق کاشت پاجوش سالم و عاری از هرگونه آفت و بیماری ساقه یا ریشه و کاشت قلمه ریشه دار انجام می شود. بهترین زمان کاشت پاجوش در فصل زمستان و هنگام خواب گیاه و بهترین زمان کاشت قلمه ریشه دار از اواسط اسفند ماه (بعد از آخرین یخبندان) و تا اواسط اردیبهشت ماه (قبل از شروع گرمای زمستان) می باشد.

بعد از کاشت پاجوش، آبیاری گلها حتما باید به منظور پوشش کامل خاک اطراف ریشه و خارج شدن هوای اضافه اطراف ریشه انجام شود. همچنین هنگام کاشت قلمه ریشه دار، خاک مزرعه باید کاملا مرطوب باشد و آبیاری تکمیلی حتما بلافاصله بعد از کاشت انجام شود.

بسیار مهم است است که پاجوش گل محمدی از گلستانهای سالم انتخاب شوند. کرم ساقه خوار از آفت های اصلی ساقه و گال از بیماری های اصلی ریشه است که می تواند آسیب های جبران ناپذیر به گلستانهای گل محمدی وارد کند.

> جهت خرید پاجوش سالم یا قلمه ریشه دار با کیفیت گل محمدی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

هرس مزرعه گل محمدی

گل محمدی برای گل‌دهی احتیاج به هرس ندارد. معمولاً هرس به سه منظور انجام می‌شود:

حذف شاخه‌های خشک شده، آفت‌زده و مزاحم

جلوگیری از به وجود آمدن شاخه‌های بلند که چیدن گل آنها مشکل است

جلوگیری از تک شاخه ای شدن گیاه و بالا بردن مقاومت گیاه نسبت به کم ابی در مناطق کم اب

هرس اولیه برای فرم دهی درختچه ها و تحریک شاخه زایی و “هرس فصلی” برای حذف بخش های مرده و بیمار انجام می شود. میزان هرس به شیوه مدیریت ، شرایط منطقه و نژاد گل بستگی دارد. هرس منطقی درختچه ها، باعث تداوم گل دهی و افزایش طول مفید زندگی گیاه می شود.

برذاشت گل محمدی

از سال پنجم به بعد، گاهی به علت رکود رشد گیاه، شیوع آفات و بیماری‌ها، افزایش شاخه‌های خشک و ارتفاع زیاد شاخه‌ها، گلستان را کف‌ بر می‌کنند. این هرس شدید ، به علت ایجاد توازن و تنظیم رشد گیاه، باعث تحریک و تولید پاجوش‌های قوی و متعدد در مزرعه می‌شود.

آفات گل محمدی

گل محمدی دارای آفات مشترک با دیگر رُزها است. از مهم‌ترین آفات گل محمدی، «آفت جوانه خوار سبز، سوسک سرشاخه خوار، شته‌ها و تریپس‌ ها» می‌باشند. خسارت این آفت‌ها شدید است و درصورت شیوع، نیاز به مهار و سمپاشی دارند.

انجام مراقبت‌های زراعی از قبیل؛ «دفع علف‌های هرز، هرس، حذف پاجوش‌ها، کوددهی و آبیاری منظم» نه تنها روی عملکرد گل محمدی تأثیر مثبت دارد، بلکه در راستای مدیریت مهار آفات گل محمدی، نقش مهمی را ایفا می‌کند.

علف‌های هرز گلستان‌ها

یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین علف‌های هرز گلستان‌های گل محمدی “انگل سس” است . آشنا نبودن کشاورزان با نحوه مهار آن و وجود نداشتن سموم شیمیایی کارآمد، عملیات مهار این انگل را مشکل می‌کند. توانائی گیاه سِس به تولید بذر فراوان و تکثیر غیر جنسی، داشتن میزبان‌های متعدد، رشد بسیار سریع و حفظ قدرت رویش قطعات تا ۶ روز، قدرت تهاجمی خوبی به این انگل داده است.

از اینرو چند راه عملی برای مبارزه با سس پیشنهاد می‌شود:

  • استفاده از کودهای دامی کاملاً پوسیده
  • سوزاندن بوته‌های آلوده
  • سوزاندن قطعات سِس جدا شده
  • حذف علف‌های هرزی که می‌توانند میزبان سِس باشند
  • استفاده از مالچ کاه به ارتفاع ۲۰-۱۵ سانتی‌متر برای ممانعت از استقرار سِس روی ساقه‌های گل محمدی

برداشت گل

برداشت گل بصورت دستی انجام می شود و از مهم‌ترین، حساس‌ترین و پر هزینه‌ترین عوامل تولید گل محمدی و فرآورده های آن است. زمان برداشت گل محمدی در کاشان، حدوداً از اوایل خرداد ماه تا اواسط تیرماه است. این کار در هر منطقه ۳۰-۲۰ روز طول می کشد.

گل محمدی پس از باز شدن، دوام کمی روی شاخه دارد. در صورت تأخیر، طی ۲۴ ساعت رنگ آن سفید شده و می‌ریزد. بنابراین لازم است قبل از طلوع آفتاب و ترجیحاً در هوای خنک بامدادی، اقدام به برداشت روزانه گل‌های باز شده نمود.

با گرم شدن هوا، گل‌های برداشت شده به ‌سرعت پژمرده می‌شوند. به دلیل این که معمولاً گل‌ها روی هم انبار و فشرده می‌شوند، فعالیت‌های تخمیری شدت می‌یابد و فاصله زمانی بین چیدن گل‌ها تا تحویل به واحدهای سنتی یا صنعتی فرآوری، بسیار مهم است. فرآوری گل برداشت شده باید در کوتاه ترین زمان، پس از برداشت محصول انجام شود یا به منظور حفظ کیفیت محصول، گل برداشت شده در سالنهای خشک کن و تحت شرایط سایه و دمای حداکثر۴۰ درجه سانتیگراد خشک گردد.

مزرعه گل محمدی

برداشت محصول با کشیدن و خم کردن گل‌ها از محل دمگل انجام می شود. گل‌های برداشت شده در بقچه‌ها و سبدها قرار داده شده و در کنار گلستان‌ها پس از توزین، در گونی ریخته می شوند. متوسط وزن هر گل ۲/۲ گرم است.

در یک گلستان از سال سوم به بعد تولید گل بصورت اقتصادی انجام می گردد و به طور معمول روند تولید گل تا زمان ۹ تا ۱۲ سالگی گیاه، «افزایشی» و پس از آن «کاهشی» است. با شروع روند کاهشی تولید، درختچه‌ها کف‌بر می‌شوند. به این عمل در اصطلاح «جوان سازی گلستان» می‌گویند.

یک نفر کارگر در هر روز می‌تواند ۵۰ تا ۷۰ کیلوگرم گل تازه برداشت کرده و براساس آن مزد دریافت کند.

در هر منطقه، گل‌دهی طی ۲۰ تا ۳۰ روز کامل می‌شود. حداکثر گل‌دهی در فاصله زمانی ۱۰ تا ۲۰ روز از شروع آن است که اصطلاحاً به این زمان «شور گل‌دهی» می‌گویند.

فرآورده‌های گل محمدی

فرآورده‌های اصلی که از این گیاه بدست می‌آید، شامل: گلاب، اسانس،گلبرگ، غنچه خشک، کانکریت و ابسرلوت می‌باشد.

گلاب از گذشته تاکنون در مراسم مذهبی، در تهیه انواع شیرینی، شستشوی اماکن مقدس و به علت اثرات آرام بخش و معطر بودنش، در مراسم عزاداری (در فرهنگ ایرانیان) جایگاه ویژه ای داشته است.

محصول گل محمدی

> کاربرد گل محمدی در صنایع غذایی، داروسازی و عطرسازی <

> جهت خرید پاجوش سالم یا قلمه ریشه دار با کیفیت گل محمدی با کارشناسان آرین سبز تماس بگیرید <

 

مطالب مرتبط :

 

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید